Program i literatura

Program stały

  1. Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa
  • Istota i zakres pojęć: bezpieczeństwo i zagrożenie
  • Przedmiotowy i podmiotowy wymiar bezpieczeństwa
  • Pojęcie i uwarunkowania bezpieczeństwa narodowego, wewnętrznego i międzynarodowego
  • Bezpieczeństwo społeczne – pojęcie, istota, uwarunkowania, zagrożenia
  • Strategie i programy bezpieczeństwa Polski
  1. Bezpieczeństwo narodowe
  • Doktryna obronna i obronność państwa
  • Bezpieczeństwo narodowe Rzeczypospolitej Polskiej
  • System obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Powinności obronne władz samorządowych, instytucji i obywateli
  • Szkolnictwo wojskowe
  • Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej
  • Narodowe Siły Rezerwowe
  1. Ochrona ludności i obrona cywilna
  • Cele, zadania i organizacja obrony cywilnej Rzeczypospolitej Polskiej
  • System wczesnego ostrzegania i alarmowania ludności
  • Planowanie i stawianie zadań strukturom OC
  • Obowiązki prawne obywateli w obronie cywilnej
  • Zachowanie się ludności podczas ewakuacji z terenów zagrożonych
  • Zadania w ramach systemu zarządzania kryzysowego
  • Ochrona ludności, zwierząt gospodarskich, środków żywności, wody i pasz przed skażeniami i zakażeniami
  • Znaczenie powszechnej samoobrony
  • Ochrona infrastruktury i dóbr materialnych społeczeństwa
  1. Zagrożenia czasu pokoju, ich źródła, przeciwdziałanie ich powstawaniu, zasady postępowania w wypadku ich wystąpienia i po ich ustąpieniu
  • Zagrożenia naturalne
  • Zagrożenia spowodowane działalnością człowieka
  • Skutki zagrożeń, przeciwdziałanie ich powstawaniu
  • Terroryzm jako zagrożenie cywilizacyjne, wykrywanie go i zwalczanie
  • Pożary, podręczny sprzęt gaśniczy i gaszenie pożarów
  1. Zagrożenia występujące w czasie wojny
  • Sposoby likwidacji skutków zagrożenia
  • Charakterystyka i podział współczesnych środków rażenia
  • Broń konwencjonalna (klasyczna) – podział i przeznaczenie
  • Środki przenoszenia broni konwencjonalnej i masowego rażenia
  • Dyslokacja, potencjał i modernizacja techniczna Sił Zbrojnych RP
  1. Regionalne zagrożenia ekologiczne oraz energetyczne
  • Ochrona atmosfery, wód, zieleni, gleb i gruntów
  • Odnawialne i nieodnawialne źródła energii
  1. Wybrane elementy międzynarodowego prawa humanitarnego
  • Konwencje genewskie z 1949 roku, ich charakterystyka i znaczenie
  • Protokoły dodatkowe z 1977 roku do konwencji genewskich
  • Ochrona ludności, dóbr kultury i przekonań religijnych w myśl międzynarodowego prawa humanitarnego
  1. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka
  • System ochrony prawa człowieka – podstawowe akty prawne
  • Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze
  • Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu
  • Rada Europy
  1. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach (zachowanie ratownika)
  • Aspekty prawne udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej
  • Postępowanie w różnych przypadkach
  1. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym
  • Podmioty oraz zasady prawa międzynarodowego
  • Metody rozwiązywania sporów między państwami
  • Dysproporcje w rozwoju politycznym i ekonomicznym świata
  • Konflikty zbrojne na świecie po II wojnie światowej
  • Ochrona praw człowieka w Polsce i na świecie
  • Akcje humanitarne oraz interwencje pokojowe we współczesnym świecie
  • Terroryzm na świecie; motywy i sposoby działania, organizacje terrorystyczne
  1. Polityka zagraniczna Polski po 1989 r.
  • Kierunki polityki zagranicznej po 1989 r.; relacje z innymi państwami
  • Udział Polski w organizacjach międzynarodowych
  1. Systemy bezpieczeństwa i współpracy
  • Sytuacja polityczna na świecie na przełomie XX i XXI w.
  • ONZ – kompetencje, organy, metody działania
  • NATO – cele, organy najważniejsze operacje wojskowe
  • Organizacje międzynarodowe związane z bezpieczeństwem (np.: OBWE, WHO, ILO, FAO, IMF, IBRD, WTO, OECD, UNESCO, UNIDO, IAEA, UNICEF, UNHCR)

Program zmienny w roku 2018/2019

  1. Geneza ONZ
  2. Karta NZ
  3. Członkostwo w ONZ
  4. System zbiorowego bezpieczeństwa ONZ (istota, cechy, ewolucja)
  5. Rada Bezpieczeństwa ONZ (skład, proces decyzyjny, kompetencje, ewolucja)
  6. Polska w ONZ
  7. Polska jako niestały członek Rady Bezpieczeństwa ONZ (kadencje, priorytety, inicjatywy)
  8. Operacje pokojowe ONZ
  9. ONZ w strategii polityki zagranicznej Polski 2017-2021
  10. Udział Polski w operacjach pokojowych ONZ
  11. Reforma Rady Bezpieczeństwa ONZ
  12. Budżet ONZ i operacji pokojowych
  13. Rada Bezpieczeństwa ONZ wobec terroryzmu międzynarodowego
  14. Rada Bezpieczeństwa ONZ wobec masowego i poważnego naruszania praw człowieka
  15. Rada Bezpieczeństwa ONZ wobec wojen i konfliktów wewnętrznych
  16. System zbiorowego bezpieczeństwa a porozumienia regionalne, w tym NATO, UE, UA
  17. Rola Zgromadzenia Ogólnego ONZ w dziedzinie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego
  18. Sankcje jako instrument działania Rady Bezpieczeństwa ONZ
  19. Autoryzacja użycia siły jako metoda działania Rady Bezpieczeństwa ONZ

Tematy na I etap Olimpiady (esej)

    1. Globalne a regionalne instrumenty zapewnienia pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego
    2. Operacje pokojowe Organizacji Narodów Zjednoczonych – zalety i wady
    3. Wpływ stosunków między USA a Rosją na działalność Rady  Bezpieczeństwa ONZ
    4. Polska jako członek Rady Bezpieczeństwa ONZ w latach 2018-2019  – szanse i wyzwania
    5. Terroryzm jako zagrożenie bezpieczeństwa narodowego i międzynarodowego

Zalecana literatura

Program stały

  • Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe wobec wyzwań współczesnego świata, W. Kitler, M. Marszałek  (red.), Wyd. AON, Warszawa 2014.
  • Gryz J., Bezpieczeństwo państwa. Władza – polityka – strategia, Wyd. AON, Warszawa 2013.
  • Gryz J., Podstawy bezpieczeństwa państwa. Podręcznik dla szkół ponadgimnazjalnych, Wyd. AON, Warszawa 2016.
  • Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System, Wyd. AON, Warszawa 2011.
  • Leksykon bezpieczeństwa wewnętrznego, W. Fehler, J.J. Piątek, R. Podgórzańska (red.), Wydawnictwo Naukowe Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Szczecińskiego MINERWA, Szczecin 2017.
  • Organy doradcze głowy państwa właściwe w sprawach bezpieczeństwa narodowego. Geneza, doświadczenia i wnioski dla tworzenia zintegrowanego systemu bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, T. Kośmider (red.), Wyd. AON, Warszawa 2015.
  • Problemy bezpieczeństwa wewnętrznego w wybranych państwach, S. Sulowski (red), Wyd. Elipsa, Warszawa 2013.
  • Skrabacz A., Bezpieczeństwo społeczne. Podstawy teoretyczne i praktyczne, Elipsa, Warszawa 2012.
  • Strategie i programy bezpieczeństwa. Wybór dokumentów, S. Sulowski, M. Brzeziński (red), Wyd. Elipsa, Warszawa 2012.
  • Trzy wymiary współczesnego bezpieczeństwa, S. Sulowski, M. Brzeziński (red), Wyd. Elipsa, Warszawa 2014.

Program zmienny

  • Polska w stosunkach międzynarodowych, S. Bieleń (red.), Aspra, Warszawa 2007.
  • Popiuk-Rysińska I., Ewolucja systemu zbiorowego bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych po zimnej wojnie, Dom Wydawniczy ELIPSA, Warszawa 2013.
  • Popiuk-Rysińska I., Rada Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych po zimnej wojnie, [w:] „Stosunki Międzynarodowe. International Relations”, 2016, nr 4, tom 52.
  • Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w kształtowaniu ładu międzynarodowego, M. Pietraś, K.A. Wojtaszczyk (red.), Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2017.
  • Rydzkowski J., Organizacja Narodów Zjednoczonych: przewodnik polityczny, Wydawnictwo Black Unicorn, Jastrzębie Zdrój 2012.
  • Strategia Polskiej Polityki Zagranicznej 2017-2021https://www.msz.gov.pl/resource/978285e3-5684-4fcb-8d7e-d0a8bfdb0fdb:JCR
  • Tarnogórski R., Zięba S., Polska w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, „PISM Biuletyn”, nr 1(1574), 3 stycznia 2018 r.,https://www.pism.pl/files/?id_plik=23899