Program i literatura

Program stały Olimpiady

  1. Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa
    • Istota i zakres pojęć: bezpieczeństwo (poczucie bezpieczeństwa) i zagrożenie (poczucie zagrożenia)
    • Przedmiotowy i podmiotowy wymiar bezpieczeństwa
    • Pojęcie i uwarunkowania bezpieczeństwa narodowego, wewnętrznego i międzynarodowego
    • Bezpieczeństwo społeczne – pojęcie, istota, uwarunkowania, zagrożenia
    • Strategie i programy bezpieczeństwa Polski
  2. Bezpieczeństwo narodowe
    • Doktryna obronna i obronność państwa
    • Bezpieczeństwo narodowe Rzeczypospolitej Polskiej
    • System obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Powinności obronne władz samorządowych, instytucji i obywateli
    • Szkolnictwo wojskowe
    • Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej
    • Narodowe Siły Rezerwowe
  3. Ochrona ludności i obrona cywilna
    • Cele, zadania i organizacja obrony cywilnej Rzeczypospolitej Polskiej
    • System wczesnego ostrzegania i alarmowania ludności
    • Planowanie i stawianie zadań strukturom OC
    • Obowiązki prawne obywateli w obronie cywilnej
    • Zachowanie się ludności podczas ewakuacji z terenów zagrożonych
    • Zadania w ramach systemu zarządzania kryzysowego
    • Ochrona ludności, zwierząt gospodarskich, środków żywności, wody i pasz przed skażeniami i zakażeniami
    • Znaczenie powszechnej samoobrony
    • Ochrona infrastruktury i dóbr materialnych społeczeństwa
  4. Zagrożenia czasu pokoju, ich źródła, przeciwdziałanie ich powstawaniu, zasady postępowania w wypadku ich wystąpienia i po ich ustąpieniu
    • Zagrożenia naturalne
    • Zagrożenia spowodowane działalnością człowieka
    • Skutki zagrożeń, przeciwdziałanie ich powstawaniu
    • Terroryzm jako zagrożenie cywilizacyjne, wykrywanie go i zwalczanie
    • Pożary, podręczny sprzęt gaśniczy i gaszenie pożarów
  5. Zagrożenia występujące w czasie wojny
    • Sposoby likwidacji skutków zagrożenia
    • Charakterystyka i podział współczesnych środków rażenia
    • Broń konwencjonalna (klasyczna) – podział i przeznaczenie
    • Środki przenoszenia broni konwencjonalnej i masowego rażenia
    • Dyslokacja, potencjał i modernizacja techniczna Sił Zbrojnych RP
  6. Regionalne zagrożenia ekologiczne oraz energetyczne
    • Ochrona atmosfery, wód, zieleni, gleb i gruntów
    • Odnawialne i nieodnawialne źródła energii
  7. Wybrane elementy międzynarodowego prawa humanitarnego
    • Konwencje genewskie z 1949 roku, ich charakterystyka i znaczenie
    • Protokoły dodatkowe z 1977 roku do konwencji genewskich
    • Ochrona ludności, dóbr kultury i przekonań religijnych w myśl międzynarodowego prawa humanitarnego
  8. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka
    • System ochrony prawa człowieka – podstawowe akty prawne
    • Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze
    • Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu
    • Rada Europy
  9. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach (zachowanie ratownika)
    • Aspekty prawne udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej
    • Postępowanie w różnych przypadkach
  10. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym
    • Podmioty oraz zasady prawa międzynarodowego
    • Metody rozwiązywania sporów między państwami
    • Dysproporcje w rozwoju politycznym i ekonomicznym świata
    • Konflikty zbrojne na świecie po II wojnie światowej
    • Ochrona praw człowieka w Polsce i na świecie
    • Akcje humanitarne oraz interwencje pokojowe we współczesnym świecie
    • Terroryzm na świecie; motywy i sposoby działania, organizacje terrorystyczne
    • Polityka zagraniczna Polski po 1989 r.
    • Kierunki polityki zagranicznej po 1989 r.; relacje z innymi państwami
    • Udział Polski w organizacjach międzynarodowych
    • Polska niestałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ
  11. Systemy bezpieczeństwa i współpracy
    • Sytuacja polityczna na świecie na przełomie XX i XXI w.
    • ONZ – kompetencje, organy, metody działania
    • NATO – cele, organy najważniejsze operacje wojskowe
    • Organizacje międzynarodowe związane z bezpieczeństwem (m.in.: OBWE, WHO, ILO, FAO, IMF, IBRD, WTO, OECD, UNESCO, UNIDO, IAEA, UNICEF, UNHCR)
  12. Psychologiczne aspekty bezpieczeństwa


Program zmienny Olimpiady w roku 2019/2020

„Pozamilitarne aspekty bezpieczeństwa – wybrane problemy”

  1.  Bezpieczeństwo ekologiczne
  2. Bezpieczeństwo ekonomiczne państwa
    • Bezpieczeństwo surowcowo-energetyczne
    • Bezpieczeństwo finansowe
    • Bezpieczeństwo innowacyjne i technologiczne
    • bezpieczeństwo żywnościowe
    • Bezpieczeństwo zewnętrzno-gospodarcze
  3. Bezpieczeństwo kulturowe
    • Ochrona istotnych wartości kultury symbolicznej
    • Ochrona materialnych dóbr kultury i dziedzictwa kulturowego (zabytki, pomniki, założenia urbanistyczne, dzieła sztuki i rzemiosła artystycznego)
    • Tożsamość kulturowa
  4. Bezpieczeństwo informacyjne
  5. Bezpieczeństwo społeczno-socjalne
  6. Pozamilitarny wymiar współczesnego bezpieczeństwa międzynarodowego


Tematy na I etap Olimpiady (esej)

  1. Nowe technologie służące zabezpieczeniu socjalnemu obywateli
  2. Bezpieczeństwo energetyczne państwa – współczesne wyzwania dla Polski
  3. Krajowa Administracja Skarbowa jako element systemu bezpieczeństwa ekonomicznego państwa
  4. Bezpieczeństwo ekologiczne w regionie a rola straży ochrony przyrody (Straż Leśna, Państwowa Straż Rybacka, Państwowa Straż Łowiecka, Straż Parku)
  5. Między bezpieczeństwem a wolnością. Rozważ problem

 

Zalecana literatura

 Literatura podstawowa

 Prace ogólne:

  • Bezpieczeństwo państwa: wybrane problemy, K.A. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska (red.), Aspra-JR, Warszawa 2009.
  • Drabik K., Bezpieczeństwo personalne i strukturalne, AON, Warszawa 2013.
  • Korzeniowski L.F., Podstawy nauk o bezpieczeństwie, Difin, Warszawa 2012.
  • Podstawowe kategorie polityki, S. Opara, D. Radziszewska-Szczepaniak (red.), Wyd. UWM, Olsztyn, różne wydania.
  • Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski (red.), t. 1–4, Warszawa 2018–2019:
    • I cz. I: Teoria – Instytucje – Procesy: Zagadnienia ogólne
    • I cz. II: Teoria – Instytucje – Procesy: Polityczna organizacja społeczeństwa
    • II: Współczesne systemy rządów
    • III: System rządów w Polsce: Tradycje i współczesność
    • IV: System rządów w Polsce: Instytucje polityczne w latach 1989–2018.

 Lesykony tematyczne:

  • Leksykon bezpieczeństwa wewnętrznego, W. Fehler, J.J. Piątek, R. Podgórzańska (red.), Wydawnictwo Naukowe Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Szczecińskiego MINERWA, Szczecin 2017.
  • Vademecum bezpieczeństwa, O. Wasiuta, R. Klepka, r. Kopeć (red.), Kraków 2018. Plik pdf dostępny pod adresem: https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/16331/Vademecum_bezpieczenstwa.pdf?sequence=1&isAllowed=y

 

Literatura specjalistyczna

 Program stały:

  • Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe wobec wyzwań współczesnego świata, W. Kitler, M. Marszałek  (red.), Wyd. AON, Warszawa 2014.
  • Gryz J., Bezpieczeństwo państwa. Władza – polityka – strategia, Wyd. AON, Warszawa 2013.
  • Gryz J., Podstawy bezpieczeństwa państwa. Podręcznik dla szkół ponadgimnazjalnych, Wyd. AON, Warszawa 2016.
  • Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System, Wyd. AON, Warszawa 2011.
  • Polska w stosunkach międzynarodowych, S. Bieleń (red.), Aspra, Warszawa 2007.
  • Popiuk-Rysińska I., Ewolucja systemu zbiorowego bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych po zimnej wojnie, Dom Wydawniczy ELIPSA, Warszawa 2013.
  • Problemy bezpieczeństwa wewnętrznego w wybranych państwach, S. Sulowski (red), Wyd. Elipsa, Warszawa 2013.
  • Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w kształtowaniu ładu międzynarodowego, M. Pietraś, K.A. Wojtaszczyk (red.), Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2017.
  • Strategie i programy bezpieczeństwa. Wybór dokumentów, S. Sulowski, M. Brzeziński (red), Wyd. Elipsa, Warszawa 2012.
  • Trzy wymiary współczesnego bezpieczeństwa, S. Sulowski, M. Brzeziński (red), Wyd. Elipsa, Warszawa 2014.

 Program zmienny:

  • Bezpieczeństwo ekologiczne regionu. Teoria i praktyka: działy wybrane, E. Krasowski (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2013.
  • Bezpieczeństwo ekonomiczne państwa. Uwarunkowania, procesy, skutki, A. Jackiewicz, A. Trzaskowska-Dmoch (red.), CeDeWu, Warszawa 2017.
  • Bezpieczeństwo ekonomiczne w perspektywie politologicznej – wybrane problemy, K.M. Księżopolski, K. Pronińska (red.), Elipsa, Warszawa 2012.
  • Bezpieczeństwo energetyczne. Koncepcje, wyzwania, interesy, J. Gryz, A. Podraza, M. Ruszel (red.), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018.
  • Bezpieczeństwo informacyjne w dyskursie naukowym, H. Batorowska, E. Musiał (red.), Uniwersytet Pedagogiczny, Kraków 2017.
  • Bezpieczeństwo w perspektywie ekologicznej, M. Kubiak, M. Tołwiński (red.), Aspra-JR, Siedlce-Warszawa 2017.
  • Demografia i bezpieczeństwo społeczne krajów Unii Europejskiej, I. Sobczak, M. Wyrzykowska-Antkiewicz (red.), Wyższa Szkoła Bankowa, CeDeWu, Gdańsk-Warszawa 2013.
  • Gierszewski J., Bezpieczeństwo społeczne. Studium z zakresu teorii bezpieczeństwa narodowego, Difin, Warszawa 2013.
  • Kawalec M., Wróbel J., Bezpieczeństwo demograficzne, [w:] Ekonomika bezpieczeństwa państwa w zarysie. Zarządzanie bezpieczeństwem, J. Płaczek (red.), Difin, Warszawa 2014.
  • Liderman K., Bezpieczeństwo informacyjne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
  • Madej M., Zagrożenia asymetryczne bezpieczeństwa państw obszaru transatlantyckiego, Warszawa 2007.
  • Skrabacz A., Bezpieczeństwo społeczne. Podstawy teoretyczne i praktyczne, Elipsa, Warszawa 2012.
  • Wybrane problemy bezpieczeństwa. Dziedziny bezpieczeństwa, A. Urbanek (red.), Wydawnictwo Społeczno-Prawne, Słupsk 2013.